lavka.pl | konsultacje, porady i terapie

konsultacje, porady i terapie psychologiczne, porady dietetyczne

wsparcie terapeutyczne, rodzice i opiekunowie dzieci z ADHD, ADD, RAD, FAS i FAE

co każdy rodzic powinien wiedzieć?


Główne terminy opisane w artykule:
ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (nazewnictwo amerykańskie).

HD (Hyperkinetic Disorder) Zespół Hiperkinetyczny lub Zaburzenia Hiperkinetyczne.

ADD (Attention Deficit Disorder) Zespół Deficytu Uwagi.

RAD (Reactive attachment disorder) Zespół Zaburzenia Więzi.

FAS (Fetal Alcohol Syndrom) Alkoholowy Zespół Płodowy

FAE (Fetal Alcohol Effects) Alkoholowy Efekt Płodowy.


ADHD - Attention Deficit Hyperactivity Disorder - zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Według ICD10 (Wciórka,1998) rozpoznanie zaburzeń hiperkinetycznych do celów badawczych wymaga stwierdzenia wyraźnie nieprawidłowego nasilenia zaburzeń uwagi, nadmiernej aktywności i niepokoju, które wzmagają się w różnych sytuacjach i utrzymują się w czasie, a które nie są spowodowane przez inne zaburzenia, takie jak autyzm i zaburzenia afektywne.

ADDAttention Deficit Disorder – Zespół Deficytu Uwagi. Zespół objawów pojawiających się we wczesnym okresie rozwojowym u dziecka, które wykazuje niezdolność do koncentracji uwagi, bez tendencji nadruchliwości jak to jest w przypadku ADHD. ADD występuje częściej u dziewczynek. Dzieci z zespołem ADD mają kłopoty z koncentrowaniem uwagi przez dłuższy czas i łatwo ulegają rozkojarzeniu. Jeżeli objawy te łączą się z występowaniem niepokoju, nerwowości, wówczas zaburzenia nazywane są zespołem deficytu uwagi i nadmiernej aktywności ruchowe – ADHD (http://www.antidotum.wodzislaw.pl/Nr1/Ze%20swiata.htm)


Zaburzenia więzi, RAD, FAS, FAE
Zarówno RAD, FAS i FAE są zaburzeniami związanymi z więzią pomiędzy matką i dzieckiem, dlatego niezbędne dla wprowadzania w temat będzie wyjaśnienie pojęcia "zaburzenia więzi".

Zaburzenia więzi
Stworzenie więzi to kluczowy aspekt rozwoju człowieka, mający wpływ na jego późniejsze życie. Jest to proces dynamiczny, długofalowy i może przyjmować różne formy na przestrzeni czasu, zanim osiągnie stan swej dojrzałości.

Człowiek od początku swojego życia jest wyposażony w wiele mechanizmów umożliwiających mu nie tylko przeżycie, ale także aktywne włączenie się w relacje społeczne(Bolwby,1969).Kluczem do powstania prawidłowych relacji przywiązania jest wzajemne oddziaływanie na siebie sygnałów wysyłanych przez noworodka i adekwatna odpowiedź ze strony matki (lub najbliższego opiekuna).
Wzorce przywiązania kształtują się przez cały rozwój dziecka (Bolwby, 1969) i początkowo nie są zorganizowane. Według autora teorii przywiązania, zachowanie przywiązaniowe jest instynktowne. Dziecko kieruje sygnały „zapraszające” do kontaktu do każdego człowieka ze swojego otoczenia, żeby następnie wybrać te, które najlepiej i regularnie zaspokoją jego potrzeby. Sygnały te to w system zachowań o charakterze biologicznym tj: krzyk, uśmiech, ssanie, przytulanie, „podążanie za” i związane są z faktem przeżycia.

Twórca terminu przywiązania, John Bolwby (2007) zakłada, że przywiązanie jest jednym z podstawowych systemów, który umożliwia dziecku elementarne uczenie się świata i innych, uczenie się zaufania do drugiego człowieka. Ponieważ system przywiązania ma znaczenie podstawowe, jego włączenie powoduje całkowite wyłączenie większości innych systemów. Oznacza to, że przy nieprawidłowej relacji więzi zaburzona jest elementarna potrzeba bezpieczeństwa, a co za tym idzie system regulacji emocji będący podstawą regulacji stosunków z otoczeniem. Dla dziecka w początkowym okresie rozwoju takim zewnętrznym regulatorem emocji jest właśnie opiekun. Według Bolwbiego (2007) od jakości relacji więzi zależy także uczenie się świata i zaufania do innych. Pod koniec pierwszego roku życia system afektywny, poznawczy i behawioralny tworzą reprezentacje umysłowe interakcji z opiekunem. W późniejszym okresie owe reprezentacje rzutują na to, w jaki sposób człowiek postrzega siebie, innych oraz swoje miejsce wśród ludzi. Co prawda system przywiązania do opiekuna słabnie, to jednak sama potrzeba przywiązania nie zanika i ukierunkowana zostaje na inną bliską osobę. Podobieństwo między reagowaniem dziecka na matkę a reagowaniem na bliskie relacje w życiu dorosłym stało się podstawą do przeprowadzania badań nad wzorcami relacji w bliskich związkach osób dorosłych np. Bartholomew i Horowitz (1991).

Zaburzenia określa się jako przewlekłe schematy zachowań, które nie są konstruktywne, powodują problemy w funkcjonowaniu dziecka w teraźniejszości i mogą prowadzić do opóźnienia lub nawet wykrzywień w rozwoju dziecka.

Cechy opiekuna: Psycholodzy podkreślają istotną rolę opiekuna i jego kompetencji w wytworzeniu się prawidłowego wzorca przywiązania u dzieci. Macierzyńska wrażliwość to kluczowy czynnik bezpiecznego wzorca przywiązania (Bolwby, 1969). To zespół cech poznawczych, emocjonalnych i społecznych opiekuna.

Wysiłki nakierowane na zwiększenie wrażliwości matki (lub opiekuna zastępczego) mogą w znacznym stopniu poprawić jakość relacji z dzieckiem, co w konsekwencji rzutuje na jego późniejsze relacje z ludźmi. Zwrócenie uwagi na sygnały wysyłane przez dziecko i ich poprawna interpretacja są kluczem dla właściwej odpowiedzi.

W celu odnalezienia przyczyn zaburzeń więzi powinno się zbadać środowisko rodzinne dziecka lub miejsce, w którym dziecko jest wychowywane. Czynnikiem deformującym więź są poważne dysfunkcje występujące w rodzinie takie jak: separacja lub rozwód rodziców, silne konflikty między rodzicami - kłótnie, awantury, alkoholizm, przemoc fizyczna, znieważanie słowne, kazirodztwo (S. Forward, 1992). Coraz częściej psycholodzy spotykają się z nieumiejętnością okazywania uczuć przez opiekunów, z brakiem troski, niezaspokajaniem potrzeb dziecka, brakiem czasu poświęcanego dziecku, brakiem rozmowy, zrozumienia, zainteresowania jego problemami, nieznajomością jego indywidualnych potrzeb i przeżyć, niewłaściwym interpretowaniem jego reakcji i zachowań.

Do zaburzeń więzi występujących w rozwoju dziecka możemy zaliczyć:
1. RAD (Reactive attachment disorder)

Zaburzenia więzi mogą się pojawić jako efekt innych zaburzeń takich jak:
2. FAS (Fetal Alcohol Syndrom)
3. FAE (Fetal Alcohol Effects)


1. Zespół zaburzenia więzi (RAD)
określa ostre i względnie nietypowe zaburzenia więzi, które dotykają dzieci do piątego roku życia. W większości przypadków dotyczy to zaburzeń w nawiązywaniu więzi społecznych.
Genezą RAD jest nieprawidłowy rozwój relacji pomiędzy dzieckiem a jego opiekunem w pierwszym okresie życia dziecka. Może to wynikać z zaniedbania, przemocy, nagłego oddzielenia od opiekunów między wiekiem sześciu miesięcy i trzech lat, częstych zmian opiekunów lub braku odzewu ze strony opiekuna na próby nawiązania komunikacji przez dziecko.

RAD może przyjmować dwie formy:
A) zahamowaną – określa się nią stałą niemożność zainicjowania lub odpowiedzenia na większość interakcji społecznych zgodnie z etapem rozwoju

B) niehamowaną – przejawiającą się bezkrytyczną towarzyskością, przesadną poufałością z nieznajomymi

Według ICD-10 formę zahamowaną nazywa się RAD, natomiast formę niehamowaną nazywa się „niehamowanym zaburzeniem więzi” lub „DAD”. W DSM-IV opracowanym przez Amerykańskie Stowarzyszenie Psychiatryczne obie formy zaliczane są do zaburzeń RAD.

Diagnozę zaburzenia RAD stawia się przy wykorzystaniu modeli przywiązania, trudności lub zaburzeń tj: Procedurę Dziwnej Sytuacji (Mary Ainsworth), procedurę oddzielenia i ponownego połączenia oraz przedszkolną ocenę przywiązania, Kartę Obserwacyjną Środowiska Opiekunów, Attachment Q-Sort oraz techniki narracyjne z zastosowaniem historyjek z życia dziecka. W przypadku starszych dzieci stosuje się rzeczywiste wywiady takiej jak: Wywiad o Przywiązaniu Dziecka oraz Autobiograficzny Dialog Wydarzeń Emocjonalnych. Jednym z alternatywnych narzędzi mogących stwierdzić występowanie RAD u dzieci jest Kwestionariusz Zaburzenia Więzi Randolpha lub RADQ. Krytycy uważają jednak, że nie jest on wystarczająco wiarygodny.

Symptomy RAD u dzieci (za opracowaniem Zachodniopomorskiej Fundacji Pomocy Rodzinie):
1. Nadzwyczaj czarujące i ujmujące, szczególnie w stosunku do obcych lub tych, którymi mogą manipulować.
2. Bezkrytycznie czułe, często w stosunku do obcych, ale brak czułości w stosunku do rodziców (nawet celowe ranienie ich uczuć)
3. Problem z utrzymaniem kontaktu wzrokowego, z wyjątkiem sytuacji kiedy są zezłoszczone lub kłamią
4. Posiadające ogromną potrzebę kontrolowania wszystkiego i wszystkich, nasilająca się wraz z wiekiem
5. Nadzwyczaj czujne
6. Nadaktywne, ale leniwe w wykonywaniu zadań
7. Kłótliwe, często o nie mające znaczenia rzeczy (sprawy)
8. Często wybuchające wściekłością, dostające napadu szału, nawet w trywialnych sprawach
9. Wymagające lub czepliwe, często w nieodpowiednim czasie
10. Trudno rozumiejące (lub wcale) związek między przyczyną i skutkiem
11. Słabo kontrolujące impulsy (odruchy)
12. Brak morale (zasad moralnych), wartości i wiary duchowej
13. Słaba lub brak empatii, często nawet brak rozwiniętego sumienia
14. Okrucieństwo wobec zwierząt
15. Kłamanie bez powodu
16. Fałszywe zarzuty o nadużycie
17. Niszczenie własności lub siebie samego
18. Kradzież
19. Bezustanne gadanie, bezsensowne pytania
20. Nienormalny (dziwny) sposób mówienia, brak zainteresowania w rozwijaniu umiejętności komunikowania się
21. Opóźnienia (braki) w przyswajaniu wiedzy, przy normalnym rozwoju umysłowym
22. Fascynacja ogniem, krwią, bronią, złem, dokonywanie zwykle złych wyborów
23. Problemy z jedzeniem: albo objadanie się, albo odmawianie przyjmowania jedzenia
24. Koncentrowanie się na detalach, ale ignorowanie spraw ważnych
25. Posiadanie niewielu lub nie na długi okres przyjaciół, tendencja do bycia samotnym
26. Postawa roszczeniowa, egoizm
27. Podbieranie rzeczy bez pozwolenia, nawet jeśli można je otrzymać po poproszeniu o nie
28. Manipulowanie dorosłymi, nastawianie ludzi przeciwko sobie
29. Ciemność za oczami (w oczach), kiedy jest wściekłe

Dla dzieci z zaburzeniem RAD powyższe symptomy występują w ponad połowie lub większości oraz są w znacznym stopniu nasilone. Dziecko z RAD wykorzystuje miłość opiekuna przeciwko niemu, żeby zranić, a okazywanie uczuć interpretowane jest przez nie jako oznaka słabości.
Objawy zaburzenia RAD mogą być całkowicie zniesione, a najlepsze wyniki terapeutyczne uzyskuje się w momencie podjęcia odpowiedniej terapii przed 12 rokiem życia dziecka. Leczenie RAD opiera się na teorii więzi i koncentruje się na zwiększeniu odzewu i wrażliwości opiekuna lub umieszczeniu dziecka u innego opiekuna. Tradycyjne terapie oparte na budowaniu więzi przynoszą gorsze wyniki, ze względu na istotę zaburzenia.
Amerykańska Akademia Psychiatryczna Dzieci i Młodzieży diagnozowania i leczenia Radu ustaliła, że głównymi wytycznymi do diagnozowania i leczenia RAD jest m.in.: umożliwienie dziecku kontaktu z osobą, z którą mogłoby nawiązać pozytywną więź oraz zapewnienie dziecku bezpiecznego i stabilnego środowiska.
W terapii RAD stosuje się specjalnie opracowane programy nakierowane do leczenia zaburzeń więzi u niemowląt i młodszych dzieci, które koncentrują się na zwiększeniu odzewu i wrażliwości opiekuna lub opiekuna zastępczego. Ze względu na fakt, że rodzice często nie potrafią w adekwatny sposób zareagować na zachowanie dziecka programy te są także kierowane do opiekunów zastępczych. Są to programy typu: „Obserwuj, czekaj i zastanawiaj się”, manipulacja wrażliwymi reakcjami, zmodyfikowane „Wskazówki do interakcji”, „Przedszkolną psychoterapię rodziców”, „Cykl bezpieczeństwa”, „Nadrabianie zaległości w więzi i zachowania”, Interwencję z New Orelans oraz psychoterapię rodzic-dziecko. Do metod leczenia należą także terapia rozwojowa oparta na indywidualnych różnicach oraz związku stworzoną przez Stanleya Greenspana.

Istnieje także stosowana forma leczenia określana mianem terapii więzi. Są to techniki koncentrujące się na stworzeniu więzi pomiędzy adoptowanymi dziećmi a rodzinami zastępczymi. Podstawą teoretyczną jest kombinacja regresji i katharsis, wraz z metodami wychowawczymi, które podkreślają posłuszeństwo i rodzicielską kontrolę. Ze względu na brak naukowych podstaw oceny jest to metoda krytykowana przez grono naukowe.


2.FAS (Fetal Alcohol Syndrom) Alkoholowy Zespół Płodowy
należy do zespołu wad wrodzonych, które są następstwem picia alkoholu przez matkę w okresie ciąży. Jest zaburzeniem pełno-objawowym, obejmującym sferę fizyczną, intelektualną i społeczną. Oprócz FAS wyróżnia się także FAE (Fetal Alcohol Effects) – Alkoholowy Efekt Płodowy obejmujący te same, co FAS zaburzenia tylko w mniejszym natężeniu oraz ARND (Alcohol – Related Neurodevelopmental Disorder), w którym nie występują objawy fizyczne (za: Hryniewicz, 2008).

Rodzice dzieci cierpiących na zespół FAS często zgłaszają trudności w nawiązywaniu i utrzymaniu bliskich relacji. Ma to związek z wytworzeniem w relacji z obiektem więzi niesprzyjającej rozwinięciu się bezpiecznego przywiązania. Pod wpływem alkoholu przyjmowanego przez matkę w czasie trwania ciąży dochodzi do uszkodzeń mózgu u płodu. Ze względu na bezpośrednie oddziaływanie alkoholu na części mózgu zaburzone zostają umiejętności uczenia się i zapamiętywania, przepływu informacji i integracji doświadczeń, koordynacji ruchów i utrzymywanie postawy ciała. Osoby poddane działaniu alkoholu w życiu płodowym mają trudności z: myśleniem abstrakcyjnym, myśleniem przyczynowo-skutkowym, uogólnianiem, czasem, pamięcią.

Dodatkowym czynnikiem zaburzającym powstanie prawidłowej więzi są uszkodzenia psychofizyczne tj: zaburzenia rytmu snu, problemy z przyjmowaniem pokarmu, nadwrażliwość sensoryczna, słaba umiejętność komunikowania się, impulsywność lub apatyczność (Aase, 1998).

Zaburzenia zespołu FAS mają nieodwracalny charakter. Powstające na bazie FAS zaburzenia wtórne są jednak uleczalne i można im zapobiec. Należą do nich: zmęczenie, napady złego humoru; drażliwość, ciągłe poirytowanie, frustracja, gniew, agresja, strach, unikanie; wycofanie się, zamknięcie się w sobie, kłamstwo, ucieczki z domu; kłopoty w domu i/lub w szkole; kłopoty z prawem, nadużywanie narkotyków/ alkoholu; problemy ze zdrowiem psychicznym (za Program FAStryga).

3.FAE (Fetal Alcohol Effects) – Alkoholowy Efekt Płodowy
Jest to niepełnoobjawowy symptom zdiagnozowany u dzieci matek pijących w okresie ciąży. Jego głównym przejawem jest fakt, że dziecko ma normalny poziom intelektualny przy jednoczesnych dużych problemach w nauce.



Bibliografia:
Aase, J.M(1998). Kliniczne rozpoznawanie Alkoholowego Zespołu Płodowego (FAS). Trudności w wykrywaniu i diagnostyce. [w]Ślosarska M.(red) Uszkodzenia płodu wywołane alkoholem. Warszawa: Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Bolwby, J.(1969). Attchment and loss.Vol.1 London: Penguin Books. Bartholomew K.,Horowitz,L.M.(1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model [in] Journal of Personality and Social Psychology, 61, 226-244.

Bolwby J.(2007). Przywiązanie. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa

Hryniewicz D.(2008). Korzenie zaburzeń, czyli wpływ przywiązania na jakość funkcjonowania psychospołecznego ze szczególnym uwzględnieniem problemów dzieci z FAS. Konferencja "Dziecko z Zespołem Zaburzenia Więzi. Szczecin.

Schaffer, S. (2005) Psychologia dziecka. Warszawa. PWN.

Wciórka J(1998).Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD – 10, Badawcze Kryteria Diagnostyczne, Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Versalius” IPiN,Kraków-Warszawa.

Materiały Stowarzyszenia Zastępczego Rodzicielstwa Oddział Ślaski - Program "FASTRYGA. Program FAStryga www.fas.edu.pl

Materiały konferencyjne „Dziecko z Zespołem Zaburzenia Więzi”; Szczecin 15 październik 2008

Wikipedia, the free encyclopedia: Reactive attachment disorder (polskie tłumaczenie) http://www.misjanadziei.org.pl/szczecin/wikipedia.html

Zachodniopomorska Fundacja Pomocy Rodzinie; Reactive Attachment Disorder – Zespół Zaburzeń Więzi, Zrozumieć zachowania dzieci z RAD.

http://www.antidotum.wodzislaw.pl/Nr1/Ze%20swiata.htm
http://www.tourette-syndrome.com/parents-and-add.html
http://www.adhd.info.pl

serwis