lavka.pl | konsultacje, porady i terapie

konsultacje, porady i terapie psychologiczne, porady dietetyczne

jesteś tutaj: strona głównarehabilitacja neuropsychologicznarozliczne dysfunkcje wieku rozwojowego

rehabilitacja neuropsychologiczna

rozliczne dysfunkcje wieku rozwojowego


Trudności w uczeniu się mogą dotyczyć kłopotów z przetwarzaniem, przypominaniem lub przekazywaniem informacji. U dzieci mogą wystąpić w postaci zaburzeń związanych z umiejętnością: mowy, czytania, pisania, ortografii, zdolności matematycznych przy jednoczesnej normalnej inteligencji dziecka. Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się mają trudności w szkole, a też wykazują kłopoty z zaaklimatyzowaniem się w grupie rówieśniczej. Najpoważniejsze konsekwencje tych niepowodzeń to neurotyczny rozwój osobowości lub wystąpienie zaburzeń motywacji- zniechęcenie do nauki i brak zainteresowania kontaktami z rówieśnikami. Braki, które nie zostaną wcześnie zdiagnozowane narastają i wraz pogłębiają się w efekcie stając się przyczyną dodatkowych zaburzeń (np. emocjonalnych). Dysfunkcje nie są zazwyczaj wynikiem ogólnego opóźnienia rozwoju. Najczęściej spowodowane są przyczynami społeczno – ekonomicznymi (warunki materialne, sytuacja rodzinna, brak kontaktu z dzieckiem); pedagogicznymi (niewłaściwy sposób nauczania, podręczniki niedopasowane do ucznia, przeładowanie materiałem); biopsychicznymi (zdrowie dziecka, poziom rozwoju dziecka, osobowość dziecka). Jedną z częstych przyczyn jest nieprawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego.

Co oznaczają pojęcia: dysleksja, dysortografia, dysgrafia i inne związane ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się?
Najczęściej rozpoznawane zaburzenia związane ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się to:
a) dysleksja– oznacza problemy w czytaniu (słowo „ dys ”-
brak czegoś, „ lego ”- czytam)
b) dysortografia– trudności w poprawnym pisaniu, zgodnie z regułami ortograficznymi, gramatyki i stylistyki
c) dysgrafia– to trudności w zakresie techniki pisania
d) dyskalkulia – trudności w liczeniu

Rozpoznanie zaburzenia dokonują rodzice oraz nauczyciele na postawie obserwacji dziecka podczas nauki i w relacjach z rówieśnikami. Pomocna może być konsultacja z terapeutą rozwojowym, który wskaże te zachowania, na które w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę. Poniżej przykład objawów występujących u dziecka z dysleksją.

Istnieje wiele opracowań na temat rozpoznawania symptomów dysleksji u dzieci i dorosłych. W literaturze można wyszczególnić wiele kryteriów oceny. Wojciechowska (2007) podaje następujące symptomy dysleksji:
- utrzymywanie się trudności w czytaniu aż do okresu dojrzałości;
- specyficzne rodzaje błędów w czytaniu i pisaniu;
- rodzinne występowanie tych trudności i częstsze występowanie ich u chłopców;
- brak oznak poważnych uszkodzeń mózgu i defektów narządów zmysłu;
- częste zaburzenia rozpoznawania symboli;
- niepowodzenia w nauce czytania przy użyciu konwencjonalnych metod nauczania;
- niepowodzenia mimo prawidłowej motywacji i normalnej lub wyższej niż przeciętna inteligencji.
Zaburzenia zmieniają się w zależności od wieku. W okresie przedszkolnym i na początku nauki szkolnej można zaobserwować kilka następujących symptomów Wojciechowska,2007):

- trudności w zapinaniu ubrania, sznurowania butów, itp.;
- trudności ze stosowaniem zaimków: w środku, na zewnątrz, przed, za;
- trudności z zapamiętywaniem i wypełnianiem więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie;
- opóźnienie rozwoju mowy: trudności z wypowiadaniem się, wadliwa wymowa, częste przestawianie sylab i głosek;
- trudności z przypominaniem sobie nazw przedmiotów;
- mylenie nazw kierunków: lewa – prawa;
- oburęczność;
- trudności w nauce pisania: zwierciadlane odwracanie liter, deformowanie kształtu liter;
- trudności w zapamiętywaniu materiału występującego w formie serii, sekwencji, np. dni tygodnia, nazwy miesięcy, litery alfabetu;
- trudności w pamiętaniu aktualnej daty (jaki jest dziś dzień), daty swoich urodzin, imienin i określania czasu;
- słabe postępy w uczeniu się czytania zarówno metodą fonetyczna jak i globalną (rozpoznawanie napisów);
- tendencja do zmęczenia uwarunkowana koniecznością włożenia większego wysiłku i koncentracji uwagi;
- mała sprawność ruchowa całego ciała, dziecko, ma trudności z nauczeniem się jazdy na rowerze, łyżwach raz niechętnie uczestniczy w zabawach ruchowych.

Wiele wymienionych objawów może przetrwać do okresu szkolnego i występować w połączeniu z trudnościami w czytaniu i pisaniu w młodszych klasach szkolnych.

Do specyficznych trudności w czytaniu zaliczymy:
- czytanie niepewne, wymęczone, szczególnie, gdy dziecko czyta głośno;
- częste błędy w czytaniu: pomijanie wyrazów lub ich dodawanie, zniekształcanie wyrazów, złe ich odczytywanie;
- pomijanie linii lub odczytywanie ich ponownie;
- częste gubienie miejsca, w którym dziecko czyta;
- niepewność w czytaniu, szczególnie krótkich wyrazów wyglądających podobnie, np. on – no, for – ot, od – do itp.;
- trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntetyzowaniu sylab w wyrazy we właściwym porządku (sylaby często są gubione);
- pomijanie interpunkcji;
- przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens (tworzenie anagramów);
- trudności w wyszukiwaniu najważniejszej myśli w danym fragmencie tekstu;
- niewłaściwe łączenie liter;
- trudności w przyswojeniu tabliczki mnożenia.

Specyficzne błędy w pisaniu to (Wojciechowska,2007):
- słaby poziom pracy pisemnej w porównaniu z odpowiedziami ustnymi;
- prace pisemne na niskim poziomie graficznym i estetycznym, liczne przekreślenia, kilkakrotne próby zapisywania wyrazu (np. wippe, wype, wipe), prace „bałaganiarskie”;
- utrzymywanie się trudności z różnicowaniem liter: b – p, p – g, p – q, n – u, m – w;
- niewłaściwy dobór liter do głosek podobnych fonetycznie, w wyniku ich niewłaściwego rozróżniania t – d, b – p, m – n;
- mylenie nazwy litery i głoski (np. l – el, m – em, k – ka);
- niewłaściwe stosowanie małych i dużych liter, dziecko częściej używa dużych liter zamiast małych, ponieważ czuje się pewniejsze w ich różnicowaniu;
- trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka – półka);
- dodawanie, pomijanie lub niewłaściwe umiejscowienie liter lub wyrazów;
- zapisywanie wyrazu na różne sposoby, np. szyja – szja;
- mylenie liter l – t podczas czytania i pisania;
- złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni, niemożność zachowania marginesu;
- tracenie wątku podczas zapisywania opowiadania;
- brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji.
Uczniowie klas starszych maja trudności z :
- przypominaniem słów i nazw;
- wolno i niepoprawnie czytają i piszą z wieloma błędami;
- mają trudności ze zrozumieniem bardziej skomplikowanych instrukcji, mogą je błędnie zrozumieć;
- mylenie liter podobnych pod względem kształtu (np. l, ł, t) lub, gdy odpowiadające im głoski są podobne do siebie, różni je tylko dźwięczność – bezdźwięczność (np. d – t);
- mylenie liter o tym samym kształcie, lecz innym układzie w przestrzeni (np. p – b, m – w);
- pisanie liter zwierciadlanych, pisanie wyrazu od strony prawej do lewej – pismo lustrzane (b – d);
- pomijanie znaków diakrytycznych (kropka, haczyk, nad i pod literą);
- występowanie wyrazów bezsensownych wskutek pojawienia się w jednym wyrazie kilku rodzajów błędów.

Problemy wynikające ze specyficznych zaburzeń w nauce obserwowane są przy rozwiązywaniu zadań matematycznych (Koniecka,2002):
- Zdolność czytania i rozumienia zadań z treścią
- Uczenie się tabliczki mnożenia
- Uczenie się powiązań między liczbami występujących w dodawaniu i odejmowaniu
- Przekręcanie liczb wielocyfrowych, gubienie liczb
- Rozumienie pojęć związanych z przestrzenią i czasem
- Orientację przestrzenną, np. cyfry i liczby o podobnym kształcie: 2-5, 6-9, 69-96 itp.
- Świadomość przestrzenną i zdolność do prawidłowego umieszczania figur na stronie czy liczb w kolumnie
- Kierunkowość, zwłaszcza, gdy trzeba przeprowadzić różne operacje w odmiennych kierunkach np. zaczynanie po prawej w dodawaniu czy odejmowaniu a od lewej w dzieleniu
- Różnicowanie wzrokowe – pomyłki w znakach <,>, +, x
- Liczenie w pamięci

Jakie działania należy podjąć , aby pobyt ucznia w szkole z trudnościami w nauce uczynić łatwiejszym i przyjaźniejszym ?
Opiekunowie, nauczyciele, wychowawcy mogą wspierać dziecko w rozwoju prawidłowych umiejętności uczenia się. Pomoc osobom z dysfunkcjami w uczeniu się opiera się na wzbudzaniu motywacji do pracy wyrównawczej oraz stworzenie warunków do rozwoju dziecka. Dużą rolę odgrywają rodzice i nauczyciele, których wszelkie działania powinny koncentrować się na minimalizowaniu przyczyn powstawania zaburzeń. Niezbędne w opiece nad dzieckiem z dysfunkcją rozwojową jest zdobycie odpowiedniej wiedzy, nabyciu umiejętności właściwej komunikacji z dzieckiem, zmysł obserwacji oraz empatia. Pomocy uczniom z dysleksją należy udzielać w każdym wieku. Nigdy nie jest na to za późno!

Jak postępować z dzieckiem dotkniętym specyficznymi dysfunkcjami w uczeniu się (Koniecka,2002).
1. Nie należy traktować dziecka jak chorego, kalekiego, niezdolnego, złego lub leniwego.
2. Nie karać i nie wyśmiewać w nadziei, że zmobilizuje się go do pracy.
3. Nie łudzić się, że sam z tego wyrośnie, że weźmie się w garść – dziecko pozbawione specjalistycznej pomocy nie pokona trudności.
4. Nie ograniczać dziecku zajęć pozalekcyjnych, ale i nie zwalniać go z systematycznych ćwiczeń i pracy nad sobą.
5. Starać się zrozumieć swoje dziecko, jego potrzeby, możliwości i ograniczenia.
6. Spróbować jak najwcześniej rozpoznać trudności dziecka: na czym polegają i co jest ich przyczyną. Im wcześniej zacznie dziecko ćwiczyć, tym większa szansa powodzenia.
7. Być w stałym kontakcie z nauczycielami, poradnią, psychologiem.
8. Zaobserwować, co najskuteczniej pomaga dziecku.
9. Nagradzać za wysiłek i pracę, a nie za efekty.
10. Być życzliwym, cierpliwym.
11. Pamiętać, że dziecku z trudnościami w nauce pisania i czytania można pomóc.


Bibliografia:
Koniecka W.(2002). Dysleksja, dysgrafia, dysortografia – jak rozpoznawać trudności i pomagać dziecku. Broszura dla rodziców. Ełk (www.sp2.elk.edu.pl/publikacje/4.doc)

Wojciechowska M.(2007). Rodzaje specyficznych trudności w uczeniu się.

serwis