lavka.pl | konsultacje, porady i terapie

konsultacje, porady i terapie psychologiczne, porady dietetyczne

jesteś tutaj: strona głównanowościfitoestrogeny sojowe

fitoestrogeny sojowe

Fitoestrogeny są związkami pochodzenia roślinnego o budowie niesteroidowej, które wykazują szereg działań estrogenopodobnych. Wyróżnia się trzy klasy fitoestrogenów: izoflawony (obecne w soi), lignany (obecne w nasionach lnu) i kumestany (obecne w kiełkach roślin).

Mimo, że fitoestrogeny sojowe w swojej budowie przypominają hormony estrogenowe, mechanizm ich działania jest nieco inny. Przyłączają się głównie do receptorów estrogenowych beta, a w mniejszym stopniu - do alfa. Fitoestrogeny mogą działać antagonistycznie bądź neutralnie, a nawet agonistycznie w stosunku do hormonów.

Genisteina jest związkiem, powstającym z izoflawonów w przewodzie pokarmowym, pod wpływem kwasu żołądkowego oraz enzymów jelitowych, żołądkowych i bakteryjnych. Jej antynowotworowe działanie w aspekcie raka prostaty i sutka opisano po przeprowadzonych eksperymentach na liniach komórkowych i zwierzętach. W badaniach na liniach komórkowych wykazano antyproliferacyjny efekt genisteiny jeśli chodzi o komórki estrogenozależne, jak i estrogenoniezależne. Efekt przeciwnowotworowy był wynikiem zatrzymania cyklu komórkowego w stadium G2 - M (przerzuty), a także w wyniku apoptozy. Genisteina jest inhibitorem kinaz tyrozynowych (PTK), które spełniają bardzo ważną rolę jeśli chodzi o funkcjonowaniu komórek, poprzez uczestnictwo w wytwarzaniu, modulowaniu i przekaźnictwie sygnałów chemicznych, które generują ekspresję genów. Duża część tych enzymów kodowana jest przy pomocy onkogenów. Zaobserwowano nadmierną ekspresję PTK w różnych rodzajach nowotworów, skąd powszechna opinia, że hamowanie aktywności tych enzymów może wykazywać duże znaczenie w terapii nowotworów. Stwierdzono także, że genisteina jest inhibitorem działania topoizomerazy II, odpowiedzialnej za replikację DNA, może więc odgrywać rolę w inicjowaniu apoptozy. W wielu badaniach dotyczących przeciwnowotworowej aktywności genisteiny podkreśla się silne działanie antyutleniające izoflawonów (5). Ostatnio wykazano, że genisteina jest w stanie hamować również powstawanie nowych naczyń krwionośnych, które odgrywają znaczącą rolę w rozwoju nowotworów. Zatem uważa się, że genisteina nie tylko ma bezpośredni wpływ na hamowanie rozwoju nowotworów, lecz także działa pośrednio, hamując powstawanie nowych naczyń krwionośnych, a tym samym powoduje obumieranie komórek nowotworowych (8).
Niektórzy badacze uważają jednak, że soja może przyczyniać się do rozwoju raka piersi, poprzez redukcję wydalania z moczem kancerogennych metabolitów estrogenów. Przeprowadzono również badania in vitro, które wykazały, że składniki soi mogą stymulować namnażanie się komórek piersi (15).
Dotychczasowe badania wykazały, że fitoestrogeny wykazują działanie antynowotworowe w aspekcie raka endometrium (16,17).

Izoflawony chronią przed osteoporozą, której ryzyko wystąpienia wzrasta w okresie pomenopauzalnym. Izoflawony mają zdolność do hamowania działania osteoklastów i pobudzania działania osteoblastów (u kobiet w okresie pomenopauzalnym, produkty sojowe zwiększają stężenie osteokalcyny - markera kościotworzenia). Ponadto stymulują syntezę witaminy D i w tym mechanizmie również wpływają na metabolizm tkanki kostnej. Zmniejszają częstość osteoporotycznych złamań kości. Udowodniono, że spożywanie białka sojowego zmniejsza wydalanie wapnia z moczem o 50% w porównaniu do białka zwierzęcego.
Dodatkowo, duże spożycie soi przez kobiety po okresie menopauzy, prawdopodobnie zmniejsza stężenie hormonów przytarczyc, które wpływają na utratę masy kostnej (1,2).

Izoflawony znacząco redukują symptomy menopauzy, takie jak uderzenia gorąca, potliwość, zmiany nastroju. Te właściwości przypisuje się genisteinie (14), jednak niektórzy badacze uważają, że to nie jej należy zawdzięczać zmniejszenie objawów związanych z menopauzą, tylko innym związkom zawartym w soi (13).

Fitoestrogeny, oddziałując głównie za pośrednictwem receptorów beta, wykazują korzystny efekt na układ krwionośny, nerwowy i kostny. Ich działanie na receptory estrogenowe alfa, obecne w macicy i gruczołach piersiowych jest słabsze od hormonów jajnikowych, dzięki czemu nie występują objawy niepożądane, jak krwawienia, bóle piersi i głowy, zwiększenie poziomu czynników krzepnięcia (które są skutkiem ubocznym terapii hormonalnej terapii zastępczej) (11).

W przypadku kobiet przed okresem menopauzy, fitoestrogeny mogą działać antagonistycznie w stosunku do estrogenów i tym samym wypierać endogenne estrogeny (obniżać ich stężenie nawet przez cały okres cyklu miesiączkowego). Po okresie menopauzy natomiast, fitoestrogeny wykazują bardzo słaby efekt estrogenowy (9, 10, 11, 12). Badanie oceniające, wpływ stosowania fitoestrogenów na efekty hormonalnej terapii zastępczej wykazało, że teoretycznie istnieje możliwość hamowania efektów hormonalnej terapii zastępczej (HTZ), natomiast nie ma na to wielu badać (1). Rak piersi lub predyspozycje do jego wystąpienia jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania hormonalnej terapii zastępczej, stąd kobietom chorym na ten nowotwór zaleca się jako alternatywę HTZ - stosowanie diety obfitującej w fitoestrogeny (dzienne rekomendowane spożycie izoflawonów to 40mg. Pokrywa je: szklanka mleka sojowego, 100g tofu, 28g orzeszków sojowych, 100g młodych nasion soi).

Piśmiennictwo

  1. N. Nisley . Klepser T. Phytoestrogens for the prevention and treatment of osteoporosis. Alt.Med.Alert1999 Dec: 138-42.
  2. E. Kwiatkowska. Fitoestrogeny sojowe w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Postępy Fitoterapii 4/2007, 207-211
  3. E. Kwiatkowska. Zdrowotne właściwości kuchni azjatyckiej. Postepy Fitoterapii, 2007, 114-117
  4. M. Messina, Soyfoods and health: nutritional attribiutes and role In health promotion.2010
  5. G. Grynkiewicz. O. Achmatowicz. W. Pucko: Bioaktywny izoflawon genisteina - perspektywy zastosowań medycznych, 6. Postępy Fitoterapii, Warszawa 2000, 15-20
  6. M. Kardasz. D. Pawłowska.: Rola składników odżywczych oraz innych substancji w powstawaniu nowotworów, Nowa Medycyna, 2008, 7-14
  7. E. Kwiatkowska. Znaczenie substancji uznanych za antyodżywcze w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Medycyna Rodzinna 2/2007. 36-40
  8. Cassidy A.: Potential risk and benefits of phytoestrogen-rich diets. Int. J. Vitam. Nutr. Res, 2003, 73, 120
  9. Pino AM, Valladares LE, Palma MA, et al. Dietary isoflavones affect sex hormone-binding globulin levels in postmenopausal women. J Clin Endocrinol Metab 2000;85:2797-800.
  10. Setchell KD, Cassidy A. Dietary isoflavones: biological effects and relevance to human health. J Nutr 1999;129:758S-67S
  11. Vincent A, Fitzpatrick LA. Soy isoflavones: are they useful in menopause?Mayo Clin Proc 2000;75:1174-84
  12. Morito K, Hirose T, Kinjo J, et al. Interaction of phytoestrogens with estrogen receptors alpha and beta. Biol Pharm Bull 2001;24:351-6
  13. Albertazzi P, Pansini F, Bottazzi M, et al. Dietary soy supplementation and phytoestrogen levels. Obstet Gynecol 999;94:229-31
  14. Crisafulli A, Marini H, Bitto A, et al. Effects of genistein on hot flushes in early postmenopausal women: a randomized, double-blind EPT- and placebo-controlled study. Menopause 2004;11:400-4.
  15. Lissin LW, Cooke JP. Phytoestrogens and cardiovascular health. J Am Coll Cardiol 2000;35:1403-10
  16. Goodman MT, Wilkens LR, Hankin JH, et al. Association of soy and fiber consumption with the risk of endometrial cancer. Am J Epidemiol 1997;146:294-306
  17. Horn-Ross PL, John EM, Canchola AJ, et al. Phytoestrogen intake and endometrial cancer risk. J Natl Cancer Inst 2003;95:1158-64.
serwis