lavka.pl | konsultacje, porady i terapie

konsultacje, porady i terapie psychologiczne, porady dietetyczne

jesteś tutaj: strona głównapsychodrama, związki i relacje partnerskieekskurs historyczno-teoretyczny

psychodrama, związki i relacje partnerskie

ekskurs historyczno-teoretyczny

Po raz pierwszy terminu “psychodrama” użył w 1919 roku Jacob Levy Moreno. Podstawą filozofii Moreno stało się twierdzenie, że wewnętrzne konflikty i zaburzenia są wynikiem interakcji ze światem zewnętrznym, a terapia powinna być rozpatrywana w szerszym kontekście społecznym pacjenta. Szczególną rolę w powstawaniu zaburzeń odgrywają zatem środowisko rodzinne i społeczność, w której pacjent żyje.

Psychodrama jest metodą leczenia i rozwoju osobowości (Grzesiuk,2006). Opiera się na improwizacji i spontaniczności wyrazu. Wywodzi się z bezpośrednich obserwacji spontanicznej zabawy dziecięcej, z rytuałów kultowych. W pewnym sensie przypomina ona teatr, z którego twórca czerpał inspirację. Moreno był szczególnie pod wpływem metafory świata jako sceny i ludzi jako aktorów przyjmując założenie, że kiedy człowiek zaangażuje się w rolę uwolni też związane z nią emocje.

Urodzony w Bukareszcie, w połowie lat dwudziestych XX wieku Moreno emigruje do Nowego Jorku, gdzie jego idee znalazły podatny grunt. Wydaje czasopisma „Sociometric Review”, a od 1947 roku „Group Psychotherapy”. W 1942 roku otwiera pierwszy Instytut Psychodramy, w którym to ośrodku swoje doświadczenie zdobywali Fritz Perls, Eric Berne. Kurt Lewin publikował artykuły w jego czasopiśmie.

Oprócz wspomnianego już teatru, duży wpływ na teorię psychodramy wywarły zainteresowania Moreno judaizmem, filozofią egzystencjalną oraz literaturą. Swoje korzenie psychodrama czerpie z teorii psychoanalitycznych Freuda, Junga oraz Adlera (Grzesiuk,2006). Teorii Moreno nie można rozpatrywać w oderwaniu od jednego z jego podstawowych terminów, którym jest socjometria.

Silne wpływy teatru uwidaczniają się w samej strukturze terapii oraz w terminologii wykorzystywanej do opisu procesu. Podstawowym pojęciem używanym w terapii jest rola. Rolą nazywa Moreno „najmniejszą jednostkę działania człowieka”(Grzesiuk,2006). Moreno wyróżnił cztery rodzaje ról, w jakie wciela się człowiek za (Roine,1994):

a) psychosomatyczna lub psychologiczna odnosząca się do ciała: zawiera ona rolę jedzącego, śpiącego, poruszającego się

b) psychodramatyczna lub fantastyczna odnosząca się do wyobrażeń. Mogą one być pragnieniami np. odnoszącego sukces, posiadającego władzę

c) role społeczne, związane z relacjami z innymi osobami. Rodzina, płeć, role w środowisku pracy

d) role kulturowe – związane z wymaganiami otoczenia, sposób w jaki ludzie pełnią swoje role

Rola posiada wiele wymiarów i jest rozpatrywana z wielu perspektyw (za: Roine,1994): rozwój częściowy, przerost rozwoju, rozwój normalny, częściowy lub całkowity brak rozwoju, rozwój ograniczony.

Przy każdej fazie rozwoju mogą wystąpić zaburzenia uniemożliwiające lub zakłócające przejście do kolejnej fazy, do nowej roli. Dostrzegając tę prawidłowość Moreno opracował szereg technik terapeutycznych odpowiadających poszczególnym fazom. I tak w pierwszej fazie (faza pierwszego uniwersum „łożyska społecznego”) odpowiada technika sobowtóra, w drugiej (faza drugiego uniwersum) technika lustra, w trzeciej fazie (faza trzeciego uniwersum)stosuje technikę zmiany roli (więcej na ten temat w Roine,1994).

Zaburzenia jednostki związane są z negatywnym wpływem otoczenia, na który ona nie potrafi adekwatnie odpowiedzieć. Zaburzenia nerwicowe biorą się, zatem z braku spontaniczności, który uniemożliwia kreatywne działanie (Grzesiuk,2006).

Moreno twierdził, że zmiana jest możliwa nie tylko dzięki rozmowie („talking cure”) jak głosił to Freud, ale głównie po przez odegranie stłumionych uczuć, wyrażeniu ich w ruchu (Malchiodi,McNiff;2006).

Ważnym pojęciem w terapii Moreno jest tzw. analiza socjometryczna grupy. Analiza socjometryczna struktury grupy ukazuje pozycję jednostek w grupie. Ujawnia, którzy członkowie się „przyciągają”, a którzy się „odpychają”. Pomaga lepiej zrozumieć swoje zachowania pacjentom wobec pozostałych członków grupy. Ważne jest zwrócenie uwagi na podstawy teoretyczne socjometrii, które pozwolą na lepsze zrozumienie założeń psychodramy. Człowiek postrzegany jest w niej jedynie w relacjach z innymi ludźmi.

Teoria socjometryczna oparta jest na 5 hipotezach (za Roine,1994):
H1 – jeśli społecznym wzorcem jest grupa, wtedy przynajmniej jedna jednostka tej grupy będzie przez pozostałych członków izolowana
H2 – nie może ona wtedy zaspokoić swoich potrzeb społecznych w wystarczający sposób
H3 – jeżeli w grupie jest jednostka trwale faworyzowana, wtedy społeczne wsparcie przekroczy jej zapotrzebowanie
H4 – różnica między izolowaniem, a faworyzowaniem poszczególnych członków grupy ma tendencję do nasilania się
H5 – jeśli H1, H2, H3, H4 zostaną zweryfikowane, wtedy rośnie napięcie w grupie; pojawiają się konflikty

Moreno w swojej obszernej teorii psychodramy buduje swoją teorię emocji, teorię self, które są równie istotne dla pełnego zrozumienia istoty psychodramy, jednak nie zostaną tutaj rozwinięte (więcej informacji na ten temat w Grzesiuk,2006).

Proces terapeutyczny:
Psychodrama jest metodą leczenia opartą na doświadczeniu grupowym. Składa się z pięciu elementów: sceny, protagonisty, ego pomocniczego, grupy i lidera. W obrębie nich rozgrywa się proces terapeutyczny. W tym podejściu pacjent odgrywa swoje emocje przed całą grupą. Grupa pomaga mu w odtworzeniu sytuacji i w uwolnieniu swoich pragnień i zranionych emocji. Członkowie grupy pod wpływem odgrywanej scenki mogą także dzielić się swoimi emocjami, przez co wysyłają informację zwrotną. Główną postacią jest protagonista, czyli osoba wnosząca temat sesji na forum grupy. Scena stanowi obszar przeżyć wewnętrznych pacjenta, często nieuświadomionych, powiązanych z określonymi osobami z jego życia (Grzesiuk,2006). Osoby te wprowadzane są na scenę w sposób symboliczny lub są wybierane z pozostałych osób biorących udział w doświadczeniu. Celem terapii jest osiągnięcie przez protagonistę tzw. katharsis. Jest to możliwe dzięki spontanicznemu przeżywaniu, improwizacji, kreatywnego rozwiązanie kryzysu. Protagonista pozwala sobie w bezpiecznym miejscu na eksperymenty z nowymi zachowaniami i sposobami myślenia.

Zastosowanie psychodramy jest bardzo szerokie. Może być metodą szczególnie skuteczną w terapii par, które przeżywają kryzys lub nie mogą się porozumieć, a także w przypadku, kiedy chciałyby rozwinąć nowe formy komunikacji. Dzięki odgrywaniu ról i scenek ze swojego życia nie tylko dostają szansę lepszego przyjrzenia się dotychczas niezrozumiałej sytuacji, ale także uzyskują informację zwrotną od osoby dysponującej specjalistyczną wiedzą na temat dynamiki par. Współcześnie psychodrama stosowana jest w środowisku pracy, jako element integrujący grupy lub rozwiązujący konflikty. Umożliwia pracownikom odnalezienie bardziej skutecznych metod komunikacji oraz lepiej zrozumieć inne osoby.


Bibliografia:
Grzesiuk L.(2006). Psychoterapia. Teoria. Podręcznik Akademicki. Wydawnictwo Eneteia.

Malchiodi C.A., McNiff S.(2006). Expressive Therapies. Wydawnictwo Guilford Press.

Røine E.(1994). Psychodrama. O tym jak grać główną rolę w swoim życiu. Wydawnictwo Kontakt. Opole.

serwis