lavka.pl | konsultacje, porady i terapie

konsultacje, porady i terapie psychologiczne, porady dietetyczne

jesteś tutaj: strona głównanowościchondrokalcynoza - odkładanie się kryształków fosforanu wapnia w stawach

chondrokalcynoza - odkładanie się kryształków fosforanu wapnia w stawach

dna rzekoma patofizjologia

Krystalizacja dwuwodnego pirofosforanu wapnia (przedrostek "piro" stosuje się do oznaczenia nieorganicznych kwasów i ich soli zbudowanych z dwóch cząsteczek typu "orto". "Orto" natomiast oznacza nieorganiczne kwasy i ich sole o największym z możliwych stosunku molowym cząsteczek wody do cząsteczek bezwodnika kwasowego) w płynie stawowym i odkładanie się złogów jego kryształów (CPPD) w chrząstkach stawowych, błonie maziowej, torebce stawowej, więzadłach i ścięgnach nosi nazwę chondrokalcynozy (dny rzekomej/pseudodny). Najczęstsza lokalizacja obejmuje stawy kolanowe. Zaliczana jest do chorób zwyrodnieniowych. Wyróżnia się chondrokalcynozę pierwotną i wtórną. Chondrokalcynoza wtórna towarzyszy: hemochromatozie (nadmiernemu wchłanianiu żelaza z przewodu pokarmowego), nadczynności przytarczyc, niedoborom magnezu i fosforu, niedoczynności tarczycy i amyloidozie starczej. Występuje u 1 na 1000 dorosłych osób, częściej powyżej 60. r. ż. Przyczyna choroby nie jest do końca poznana, jednak sprzyjają jej predyspozycje genetyczne.

Jest to choroba, która może przebiegać pod różnymi postaciami:
- ostrego zapalenia stawów, wywoływanego przez gromadzące się kryształki pirofosforanu wapnia
- przewlekłego zapalenia stawów, podobnego do reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa lub neuroartropatii.

U podłoża chorób zwyrodnieniowych leży niewydolność komórkowa, zaburzenia w syntezie białek i budowie włókien kolagenu, powodujących obniżenie właściwości biomechanicznych chrząstki, więzadeł, ścięgien bądź utrata właściwości odżywczych substancji międzykomórkowej chrząstki i kości. Zjawiska te powodują, że tkanka łączna, pokrywająca powierzchnię chrząstki stawowej przestaje spełniać swoją funkcję filtru dla związków odżywczych chrząstki, w związku z tym, do głębszych warstw chrząstki przedostają się jony żelaza, wapnia, miedzi itp.). Jony te powodują pęknięcia, szczeliny, odpryski i przedostawanie się do jamy stawowej pozostałości po degradacji chrząstki (tzw. derbis), które indukują stan zapalny. Derbis posiada cząsteczki o cechach antygenów, przez co wywołuje immunologiczne zapalenie błony maziowej. Zwyrodnieniowe zapalenia charakteryzują się obecnością w płynie stawowym kryształków, w tym tych o elektroujemnej powierzchni (jak uwodniony pirofosforanu wapnia, moczany itp.), przez co zapoczątkowują kaskadę zapalenia na drodze aktywowania czynnika Hagemana ( XII czynnika krzepnięcia krwi) (2).

Kryształy pirofosforanu wapnia tworzą się w przypadku podwyższenia stężenia wapnia lub fosforanów nieorganicznych. Odkładanie się kryształów pirofosforanu wapnia w chrząstce w nadczynności przytarczyc spowodowane jest zwiększonym stężeniem pirofosforanu w płynie stawowym oraz zwiększonym stężeniem wapnia. Wapno równie łatwo przechodzi do chrząstki, jak się z niej uwalnia. W przypadku hipokalcemii może dochodzić do uwalniania się z chrząstki kryształów pirofosforanu wapnia, które dostając się do jamy stawowej, wywołują ostry odczyn zapalny, czyli napad dny rzekomej. Chondrokalcynoza stanowi najczęstszą maskę choroby zwyrodnieniowej stawów . Obecność kryształów CPPD towarzyszy często zmianom zwyrodnieniowym w stawach. Nie udało się dotychczas rozstrzygnąć, czy kryształy przyczyniają się do powstania tych zmian, czy to zmiany zwyrodnieniowe sprzyjają krystalizacji CPPD, czy też oba procesy toczą się niezależnie od siebie (9).

objawy

Niekiedy choroba rozpoczyna się ostro, w pojedynczym stawie, zwykle kolanowym (czasami w innych, np. śródstopno - paliczkowym palucha). Pojawiają się dolegliwości bólowe i obrzęk. Zwykle zajęty jest jeden staw, czasami więcej, często naprzemiennie. Kolejno lokalizuje się w stawie kolanowym, nadgarstkowym, stawach śródręczno paliczkowych. Objawy ustępują zwykle samoistnie po kilku dniach. Napad może być wyzwolony przez zabieg operacyjny, wysiłek fizyczny (w czasie krótkotrwałego wysiłku dochodzi do zwiększenia stężenia wolnych jonów wapnia w osoczu) lub niektóre choroby o ciężkim przebiegu (np. zawal mięśnia sercowego) i wszelkie sytuacje stresowe.

kryteria diagnostyczne


- rozpoznanie dny rzekomej w przebiegu chondrokalcynozy ustala się na podstawie stwierdzenia obecności kryształów dwuwodnego pirofosforanu wapnia sfagocytowanych przez komórki płynu stawowego
- rozpoznanie przewlekłego zapalenia stawów związanego z chondrokalcynozą opiera się na stwierdzeniu obecności złogów soli wapnia w obrębie chrząstek stawowych

W badaniu radiologicznym stwierdza się punktowe lub liniowe zagęszczenie w chrząstce stawowej, ścięgnach, więzadłach, torebce stawowej. Stopniowo rozwijają się zmiany zwyrodnieniowe (zwężenie szpary stawowej, torbiele podchrzęstne, haczykowate osteofity). W przypadku rodzinnego występowania obraz radiologiczny może byd podobny do zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa lub stawów Charcota.

dieta

Wpływ odżywiania na zmniejszenie bólu u pacjentów z przewlekłymi bólami w narządzie ruchu, również tych, które spowodowane są przez chorobę zwyrodnieniową, nie jest dobrze poznany, jednak za pomocą diety uzyskuje się poprawę zdrowia.

Kwas arachidonowy jest głównym przedstawicielem kwasów rodziny omega 6 i jest substratem do produkcji prozapalnych eikozanoidów, np. prostaglandyny E2 (PGE2), czy leukotrien. Eikozanoidy w małych dawkach wykazują korzystne działanie na układ krążenia, jednak w nadmiarze, działają przeciwnie. Zmniejszenie produkcji prozapalnych eikozanoidów z kwasu arachidonowego można uzyskad poprzez zastosowanie przeciwutleniaczy np. witamin E, C i A, również związków, takich jak: selen, miedź, cynk. Podobne, korzystne działanie przypisywane jest spożywaniu olejów rybnych zawierających nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega 3, co powoduje podwyższenie progu bólowego i zmniejszenie stanu zapalnego. Przedstawiciele kwasów omega 3 (eikozapentaenowy -EPA i dokozaheksaenowy -DHA) są w organizmie przekształcane w eikozanoidy o działaniu przeciwzapalnym.
Badania oceniające wpływ diety wegetariańskiej zastosowanej przez okres 12 miesięcy u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów wykazały zmniejszenie zarówno bolesności stawów, jak i sztywności porannej. Niezwykle istotne znaczenie ma również profilaktyka i zmniejszenie otyłości. Jeżeli u chorego występuje otyłość, to powinien zostać wdrożony program mający na celu obniżenie masy ciała.
W aspekcie dny rzekomej dotychczasowe badania pokazują, że dieta nie wykazuje efektu terapeutycznego, z wyjątkiem pacjentów ze stwierdzonym deficytem magnezu, czy innymi chorobami metabolicznymi. Mitem jest, że dieta ograniczająca wapno lub fosfor pomaga w leczeniu choroby. Z dotychczasowych danych wynika, że żadne ograniczenia dietetyczne bądź zwiększona podaż jakiegokolwiek składnika nie ma wpływu na przebieg schorzenia (5,6,7).

Piśmiennictwo

  1. I. Zimmermann-Górska, chondrokalcynoza (standardy PTR), Reumatologia, 2004, T42, suplement 1
  2. Z. Gburek, J. Góździk, Zwyrodnieniowy mechanizm uszkodzenia narządu ruchu, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i reumatologii, Katowice, 2
  3. J. Istrati, M. Kocot-Kępska, A. Gądek, Zespoły bólowe narządu ruchu - leczenie, Terapia, 2010, str. 27-34
  4. J. Szechioski, Leczenie bólu w chorobach reumatycznych, Terapia 2006, str. 21-24
  5. J. Dobrogowski, J. Dutka, Leczenie przewlekłego bólu w narządzie ruchu, Nowa Medycyna - terapia bólu III, 2/2003
  6. W. Nathan, Diet for pseudogout, arthritis-treatment-and-relief.com
  7. Pseudogout and calcium crystal diseases, commited to curing arthritis, 2004
  8. J. Caldwell and pseudogout, www.vitalethics.org/gout.html, 2008
  9. I. Zimmermann-Górska, Kliniczne maski związane z chorobami reumatycznymi wywoływanymi przez kryształy, Reumatologia, 2006, 44, str. 320-323
serwis